Zang, gitaar en dans
Flamenco uitgelegd voor beginners
Wat cante, baile en toque betekenen, wat palmas, jaleo en duende zijn, waarom een show deels geïmproviseerd is en de paar data die het kennen waard zijn.
Reserveer een stoel bij Casa Ábaco ↗Wat flamenco is
In 2010 voegde UNESCO flamenco toe aan haar register van immaterieel cultureel erfgoed. De inschrijving noemt Andalusië in het zuiden van Spanje als de bakermat van flamenco, met oudere banden met Murcia en Extremadura, en noemt het een teken van identiteit voor veel gemeenschappen. Gitano- of Roma-families hebben het op een essentiële manier vormgegeven. Een andere beschrijving zegt dat het voortbouwt op de folkloristische muziektradities van Zuid-Spanje. In een theater ziet u drie ambachten tegelijk: zang, dans en gitaar.
Cante, het gezang
Cante is de vocale kant van flamenco. Volgens UNESCO zingen zowel mannen als vrouwen het, idealiter zittend en zonder koor, en de teksten mikken op oprechtheid en gevoel: verdriet, vreugde, tragedie, juichen en angst vallen allemaal binnen het bereik. De zanger is een cantaor, een spelling die Wikipedia linkt aan het verlies van een Andalusisch dialectkenmerk. De Spaanse Koninklijke Academie definieert flamencozang als opgewonden Andalusische zang, en cante jondo als het meest authentieke lied, Andalusisch en van diep gevoel.
Baile, de dans
UNESCO ziet de dans als passie en hofmakerij in beweging, met stemmingen van verdriet tot vreugde. Wikipedia voegt toe dat hij bekendstaat om zijn emotionele intensiteit, een trotse houding, expressieve armen en ritmisch voetenwerk. De moderne flamencodans vraagt jaren van studie, met de nadruk op precies, snel voetenwerk, en de attributen zijn onder meer castagnetten, stokken, sjaals en waaiers. Daarom doen zichtlijnen ertoe in een zaal: de armen en het gezicht zijn van ver te zien, maar de voeten zijn het deel dat je achterin verliest.
Toque, de gitaar
UNESCO merkt op dat de toque, de gitaar, al lang geleden uitgroeide boven eenvoudige begeleiding. Wikipedia vermeldt dat het genre zijn eigen instrument heeft, een flamencogitaar die lichter is dan het klassieke model en een slankere klankkast en een lagere stem heeft. Tussen gezongen verzen speelt de gitarist een falseta, een melodische of virtuoze frase die tussen de akkoordenschema's wordt ingevoegd. Sommige liederen worden a palo seco gezongen, wat betekent zonder enige gitaar. In een kleine zaal hoor je naast de noten ook het tokkelen en het tikken van de vingers op het hout.
Palmas, jaleo en duende
Palmas zijn handklappen, en zij dragen het ritme. Wikipedia merkt op dat als er geen gitarist is, de compás, het ritme, alleen door palmas wordt geleverd. Jaleo is het roepen en aanmoedigen van de artiesten, vaak met de kreten arza en olé. Duende is moeilijker vast te pinnen: de Spaanse Koninklijke Academie definieert het als een mysterieuze en onuitsprekelijke charme, en de dichter Lorca schreef dat er geen kaart of oefening bestaat om ernaar te zoeken. Wanneer het arriveert, wordt van een artiest gezegd dat hij duende heeft, en Gitanos gebruiken het woord naar verluidt voor charisma.
Vormen, palos genoemd
Het repertoire is verdeeld in palos, vormen die verschillen in ritme en stemming. De soleá en de seguiriya zijn beide twaalfkwartsvormen, en de soleá behoort tot de groep die cantiñas wordt genoemd. Flamenco tangos gebruiken de Frygische modus en een maatsoort uit de 2/4-familie. De fandango-familie, met daarin malagueñas en tarantas, wordt beschreven als bimodaal. De farruca begon als een mannendans en wordt nu vaak ook door vrouwen gedanst. De guajira komt uit Cuba en wordt in twaalven geteld. Compás wordt meestal vertaald als ritme, en het is wat elke palo met elkaar verbindt.
Geïmproviseerd in plaats van uitgeschreven
Wikipedia beschrijft flamenco puro als gebaseerd op signalen en oproepen van structurele improvisatie in plaats van gechoreografeerde routines, en traditionele flamenco als een taal die is opgebouwd uit strofen, in beweging gebracht door mondelinge formuleachtige oproepen en signalen. Een theatervoorstelling kan hier belichting, kostuums en uitgestippelde sequenties aan toevoegen. Bij elke voorstelling is het praktische punt hetzelfde: de artiesten bepalen hoe lang een stuk duurt en wat er daarna komt, en dat kan van avond tot avond veranderen.
Een korte geschiedenis in vier data
De oudste vermelding van flamencmuziek dateert uit 1774, in José Cadalso's Las cartas marruecas. Een krantenartikel uit 1847 bevat het eerste gebruik van het woord flamenco voor de muziek. Sevilla zag in 1881 zijn eerste flamencocafé met zanger, geopend door Silverio Franconetti. UNESCO plaatste de kunst in 2010 op de lijst. Wikipedia's samenvatting van het genre plaatst het in de late 18e eeuw, wat overeenkomt met de oudste vermelding.
Voor wie dit niet is
Als u een vast, volledig gechoreografeerd spektakel met een gedrukt programma wilt, kan de geïmproviseerde kern van flamenco los aanvoelen. Als u niet kunt blijven zitten bij live versterkte muziek in een ruimte, zal een zittende flamencovoorstelling een lang halfuur zijn. En als u verwacht dat flamenco Canarisch is, bedenk dan dat UNESCO Andalusië aanwijst als het hartland: op Tenerife is het een ingevoerde kunst, zelfs waar het met groot vakmanschap wordt uitgevoerd.
Bronnen